Patellapees tendinopathie (Jumpers knee)

Patellapees tendinopathie, ook wel jumpers knee of springersknie genoemd, is een overbelastingsaandoening van de patellapees. De klachten bestaan meestal uit pijn aan de voorzijde van de knie, direct onder de knieschijf. De pijn ontstaat vaak tijdens activiteiten waarbij de patellapees zwaar wordt belast, zoals springen, hardlopen, sprinten en krachttraining. De behandeling bestaat voornamelijk uit het aanpassen van de belasting en het geleidelijk opbouwen van de kracht en belastbaarheid van de patellapees.

Wat is patellapees tendinopathie?

De patellapees is de pees die de knieschijf (patella) verbindt met het scheenbeen. Samen met de quadriceps en de quadricepspees maakt de patellapees het mogelijk om de knie te strekken.

De patellapees wordt zwaar belast tijdens activiteiten zoals springen, landen, sprinten, afremmen en krachttraining.

Bij patellapees tendinopathie is sprake van een pijnlijke aandoening van de patellapees die samenhangt met mechanische belasting. De klachten bevinden zich meestal ter hoogte van de aanhechting van de pees aan de onderzijde van de knieschijf.

De aandoening wordt ook wel jumpers knee of springersknie genoemd, omdat deze relatief vaak voorkomt bij sporters die veel springen. De klachten kunnen echter ook ontstaan bij hardlopers, voetballers, krachtsporters en mensen die fysiek zwaar werk uitvoeren.

Hoe ontstaat patellapees tendinopathie?

Patellapees tendinopathie ontstaat vaak wanneer de belasting van de pees groter is dan de belasting waaraan deze op dat moment is aangepast.

Een plotselinge toename van de trainingsbelasting, het hervatten van intensieve sport na een rustperiode of het combineren van meerdere belastende activiteiten kan bijdragen aan het ontstaan van de klachten.

Voorbeelden van belastende activiteiten zijn:

Veelvuldig springen en landen.
Sprinten en plotseling afremmen.
Hardlopen, met name bij een snelle toename van trainingsomvang of intensiteit.
Intensieve krachttraining, zoals zware squats en leg extensions.
Sporten met veel richtingsveranderingen, zoals voetbal, basketbal en volleybal.

Naast de sportbelasting kunnen onder andere de kracht en belastbaarheid van de bovenbeenspieren, eerdere klachten en onvoldoende herstel tussen zware trainingsmomenten een rol spelen.

Bij langdurige patellapeesklachten kunnen veranderingen in de structuur van het peesweefsel aanwezig zijn. Deze veranderingen zijn echter niet altijd gerelateerd aan de ernst van de pijn en kunnen ook voorkomen bij mensen zonder klachten.

Wat zijn de symptomen van patellapees tendinopathie?

Het meest kenmerkende symptoom is pijn aan de voorzijde van de knie, meestal direct onder de knieschijf ter hoogte van de aanhechting van de patellapees.

Veelvoorkomende klachten zijn:

Lokale pijn aan de onderzijde van de knieschijf.
Pijn tijdens springen, landen, sprinten of hardlopen.
Pijn tijdens squats, lunges of leg extensions.
Drukpijn ter hoogte van de patellapees.
Stijfheid of pijn bij het opstarten van activiteiten.
Toenemende klachten bij herhaalde of intensieve belasting van de knie.

In een vroeg stadium kunnen de klachten vooral tijdens of na intensieve sportbelasting aanwezig zijn. Soms nemen de klachten tijdens de warming-up tijdelijk af, waarna ze later tijdens de training of de volgende ochtend weer toenemen.

Wanneer de klachten langer bestaan, kunnen ook dagelijkse activiteiten zoals traplopen, hurken of langdurig zitten en opstaan pijnlijk worden.

Hoe wordt patellapees tendinopathie vastgesteld?

De diagnose wordt voornamelijk gesteld op basis van het klachtenpatroon en lichamelijk onderzoek.

Kenmerkend is lokaal aanwijsbare pijn aan de onderzijde van de knieschijf, waarbij de klachten toenemen tijdens activiteiten die de patellapees belasten.

Tijdens het lichamelijk onderzoek wordt onder andere gekeken naar:

De exacte locatie van de pijn.
De reactie van de knie op druk ter hoogte van de patellapees.
Pijn tijdens belastende oefeningen, zoals een squat of eenbenige squat.
De kracht en belastbaarheid van de quadriceps.
De reactie van de knie op springen, landen of andere sportspecifieke bewegingen.

Een echografie of MRI is meestal niet noodzakelijk om de diagnose te stellen. Beeldvormend onderzoek kan worden overwogen wanneer de diagnose onzeker is of wanneer andere aandoeningen moeten worden uitgesloten.

Niet iedere vorm van pijn rondom de patellapees is een patellapees tendinopathie. Andere mogelijke oorzaken van pijn aan de voorzijde van de knie zijn patellofemorale pijn, irritatie van het vetlichaam van Hoffa en andere aandoeningen van het kniegewricht.

Hoe wordt patellapees tendinopathie behandeld?

De behandeling van patellapees tendinopathie bestaat voornamelijk uit oefentherapie en het aanpassen van de belasting. Het doel is om de belastbaarheid van de patellapees geleidelijk te vergroten.

Volledige rust is meestal niet noodzakelijk en leidt doorgaans niet tot een duurzaam herstel van de belastbaarheid. Wel kan het tijdelijk nodig zijn om activiteiten die veel pijn veroorzaken te verminderen of aan te passen.

Een gestructureerd oefenprogramma bestaat uit verschillende onderdelen: het reguleren van de belasting, het opbouwen van spierkracht en het geleidelijk hervatten van explosieve en sportspecifieke activiteiten.

1. Belasting aanpassen

In de eerste fase wordt gekeken welke activiteiten de klachten veroorzaken en hoe de totale belasting kan worden aangepast.

Bij sporters kan het bijvoorbeeld nodig zijn om tijdelijk minder te springen, sprinten of intensieve trainingen uit te voeren. Activiteiten die weinig klachten veroorzaken, kunnen vaak worden voortgezet.

Het volledig vermijden van pijn is niet altijd noodzakelijk. Een beperkte hoeveelheid pijn tijdens het oefenen kan acceptabel zijn, zolang de klachten niet duidelijk toenemen en de knie voldoende herstelt tussen de trainingsmomenten.

Voor het aanpassen van de trainingsbelasting wordt onder andere gekeken naar de pijn tijdens het oefenen, de reactie later op de dag en eventuele toename van klachten de volgende ochtend.

2. Krachttraining voor de patellapees

Progressieve krachttraining vormt de basis van de behandeling van patellapees tendinopathie.

De training richt zich voornamelijk op het versterken van de quadriceps en het geleidelijk vergroten van de belastbaarheid van de patellapees.

Afhankelijk van de klachten en het herstelstadium kunnen verschillende oefenvormen worden toegepast.

Isometrische oefeningen

Bij isometrische oefeningen wordt de spier aangespannen zonder dat het kniegewricht beweegt.

Voorbeelden zijn een statische leg extension of een wall sit. Deze oefeningen kunnen worden gebruikt om de quadriceps te belasten wanneer dynamische oefeningen nog veel klachten veroorzaken.

Isometrische oefeningen kunnen bij sommige mensen tijdelijk pijnvermindering geven. Dit effect treedt echter niet bij iedereen op en isometrische training is niet noodzakelijk om het herstel te starten.

Dynamische krachttraining

Wanneer de belastbaarheid dit toelaat, wordt de training uitgebreid met dynamische krachtoefeningen.

Voorbeelden zijn:

Leg extension.
Leg press.
Squats.
Split squats en lunges.
Eenbenige krachtoefeningen.

De oefeningen kunnen worden uitgevoerd met een gecontroleerd bewegingstempo, waarbij de belasting geleidelijk wordt verhoogd.

Met name langzame, progressief zwaardere krachttraining wordt veel toegepast bij patellapees tendinopathie. De trainingsbelasting wordt afgestemd op de klachten, het krachtniveau en de reactie van de pees.

3. Springen en explosieve belasting opbouwen

Wanneer de kracht en belastbaarheid voldoende zijn verbeterd, wordt de training uitgebreid met explosieve oefeningen.

Bij sporten zoals voetbal, basketbal en volleybal moet de patellapees niet alleen zware krachtbelasting kunnen verdragen, maar ook snel kracht kunnen opnemen en leveren tijdens springen, landen en afzetten.

De training kan daarom geleidelijk worden uitgebreid met:

Tweebenige en eenbenige sprongoefeningen.
Herhaalde sprongen en landingsoefeningen.
Versnellen en afremmen.
Richtingsveranderingen.
Sportspecifieke bewegingen.

De intensiteit, het aantal herhalingen en de frequentie van de oefeningen worden stapsgewijs opgebouwd.

Welke andere behandelingen zijn mogelijk?

Naast oefentherapie worden bij patellapees tendinopathie verschillende aanvullende behandelvormen toegepast, zoals shockwave, taping en patellapeesbandjes.

Het wetenschappelijke bewijs voor de aanvullende waarde van deze behandelingen is beperkt of wisselend. Ze worden daarom niet standaard als eerste behandeling aanbevolen.

Een patellapeesbandje kan bij sommige sporters tijdelijk verlichting geven tijdens activiteiten, maar vervangt geen gerichte oefentherapie.

Ook injectiebehandelingen worden niet standaard aanbevolen bij patellapees tendinopathie. Een operatieve behandeling wordt slechts in uitzonderlijke situaties overwogen, bijvoorbeeld bij langdurige klachten waarbij een uitgebreid conservatief behandeltraject onvoldoende verbetering heeft gegeven.

Hoe lang duurt het herstel van patellapees tendinopathie?

Het herstel van patellapees tendinopathie verschilt per persoon en is afhankelijk van onder andere de duur van de klachten, het activiteitenniveau en de belastbaarheid van de pees.

Een gestructureerd oefenprogramma wordt doorgaans gedurende minimaal twaalf weken uitgevoerd. In deze periode kan de pijn afnemen en kunnen de kracht en belastbaarheid verbeteren.

Bij langdurige klachten kan het herstel meerdere maanden duren. Vooral bij sporters die veel springen, sprinten of andere explosieve bewegingen uitvoeren, kan een langere periode nodig zijn om de volledige sportbelasting weer op te bouwen.

Het verdwijnen van pijn tijdens dagelijkse activiteiten betekent niet automatisch dat de patellapees alweer volledig belastbaar is voor intensieve sport.

Wanneer kun je weer sporten met patellapees tendinopathie?

Het is niet altijd noodzakelijk om tijdens de behandeling volledig te stoppen met sporten. Afhankelijk van de ernst van de klachten kan een aangepaste vorm van sportbelasting worden voortgezet.

Bij het uitbreiden van de sportbelasting wordt onder andere gekeken naar:

De pijn tijdens en na het sporten.
De reactie van de knie de volgende ochtend.
De kracht van de quadriceps.
De belastbaarheid tijdens springen, landen en explosieve bewegingen.
Het vermogen om herhaaldelijk sportspecifieke bewegingen uit te voeren.

Vooral de combinatie van krachttraining, sporttraining en voldoende herstel tussen zware belastingsmomenten is belangrijk.

Wanneer de volledige sportbelasting weer kan worden uitgevoerd, blijft het onderhouden van de quadricepskracht en het voorkomen van plotselinge grote toenames in trainingsbelasting relevant.

Wanneer is aanvullend medisch onderzoek nodig?

Wanneer de klachten niet passen bij het gebruikelijke beeld van patellapees tendinopathie of onvoldoende verbeteren na een gestructureerd behandeltraject, kan aanvullend onderzoek nodig zijn.

Bij een plotselinge knap in de knie, duidelijke zwelling of het niet meer actief kunnen strekken van de knie moet rekening worden gehouden met ander letsel, waaronder een mogelijke ruptuur van het strekapparaat.

Bij dergelijke acute klachten is dezelfde dag medische beoordeling aangewezen.