Een achillespeesruptuur is een gedeeltelijke of volledige scheur van de achillespees. De blessure ontstaat vaak tijdens een plotselinge afzet, sprint of sprong en gaat regelmatig gepaard met een knappend gevoel aan de achterzijde van het onderbeen. Een achillespeesruptuur kan zowel conservatief als operatief worden behandeld. Na beide behandelvormen volgt een revalidatietraject waarin de beweeglijkheid, spierkracht en belastbaarheid van de achillespees geleidelijk worden opgebouwd.

Wat is een achillespeesruptuur?

De achillespees is de verbinding tussen de kuitspieren en het hielbeen. De pees speelt een belangrijke rol bij het lopen, hardlopen, springen en het afzetten op de voorvoet.

Bij een achillespeesruptuur scheuren de vezels van de achillespees gedeeltelijk of volledig. Een volledige ruptuur ontstaat vaak enkele centimeters boven de aanhechting op het hielbeen.

Door de beschadiging kan de kracht vanuit de kuitspieren niet meer goed worden overgebracht op de voet. Hierdoor ontstaan beperkingen bij het lopen, afzetten en op de tenen staan.

Hoe ontstaat een achillespeesruptuur?

Een achillespeesruptuur ontstaat meestal tijdens een plotselinge, krachtige belasting van de achillespees. Dit komt onder andere voor bij sporten waarbij veel wordt gesprint, gesprongen en plotseling van richting wordt veranderd.

Voorbeelden zijn voetbal, tennis, badminton en basketbal.

Een ruptuur kan optreden zonder voorafgaande achillespeesklachten. Bij sommige mensen zijn er al langer veranderingen in het peesweefsel aanwezig voordat de pees scheurt.

Een plotselinge toename van de sportbelasting en veranderingen in de kwaliteit van het peesweefsel kunnen een rol spelen bij het ontstaan van de blessure.

Wat zijn de symptomen van een achillespeesruptuur?

Een achillespeesruptuur veroorzaakt meestal plotselinge klachten tijdens het bewegen of sporten.

Veelvoorkomende symptomen zijn:

• Een plotselinge knap of het gevoel dat iemand tegen de kuit trapt.
• Pijn aan de achterzijde van de enkel of in het onderste gedeelte van de kuit.
• Moeite met lopen en krachtig afzetten op de voet.
• Niet of nauwelijks op de tenen kunnen staan met het aangedane been.
• Zwelling of een bloeduitstorting rondom de achillespees.
• Een voelbare onderbreking in het verloop van de achillespees.

De pijn kan na het eerste moment afnemen. Ook kunnen sommige mensen nog gedeeltelijk lopen of de voet bewegen ondanks een volledige achillespeesruptuur.

Bij een vermoeden van een achillespeesruptuur is daarom dezelfde dag een medische beoordeling via de huisarts of huisartsenpost noodzakelijk.

Hoe wordt een achillespeesruptuur vastgesteld?

De diagnose wordt meestal gesteld op basis van het ontstaan van de klachten en lichamelijk onderzoek.

Bij het onderzoek wordt gekeken naar de functie van de kuitspieren, de stand van de voet en een eventuele voelbare onderbreking in de achillespees.

Een veelgebruikte onderzoeksmethode is de Thompson-test. Hierbij wordt in de kuitspier geknepen terwijl de patiënt op de buik ligt. Normaal gesproken zorgt dit voor een beweging van de voet richting de voetzool. Bij een volledige achillespeesruptuur kan deze beweging ontbreken.

Wanneer het lichamelijk onderzoek onvoldoende duidelijkheid geeft, kan aanvullend onderzoek worden verricht. Echografie kan worden gebruikt om de achillespees en de aanwezigheid van een gedeeltelijke of volledige scheur te beoordelen.

Hoe wordt een achillespeesruptuur behandeld?

Een achillespeesruptuur kan zonder operatie of met een operatieve ingreep worden behandeld. De keuze is afhankelijk van verschillende factoren, waaronder het type ruptuur, de persoonlijke situatie, de sportieve en fysieke belasting en de mogelijke voor- en nadelen van beide behandelvormen.

Conservatieve behandeling

Bij een conservatieve behandeling wordt de achillespees niet operatief hersteld. De voet wordt in de eerste periode in een spitsvoetstand geplaatst, waardoor de gescheurde peesuiteinden dichter bij elkaar komen te liggen.

Hiervoor wordt gebruikgemaakt van gips of een speciale brace of walker, vaak met hakverhogingen.

Gedurende de eerste weken wordt de stand van de enkel geleidelijk aangepast volgens het behandelprotocol. Tegelijkertijd wordt de belasting van het aangedane been stapsgewijs opgebouwd.

Wanneer de achillespees voldoende is hersteld, wordt gestart met een verdere opbouw van de beweeglijkheid, kuitspierkracht en functionele belasting.

Operatieve behandeling

Bij een operatieve behandeling worden de gescheurde uiteinden van de achillespees chirurgisch met elkaar verbonden.

Na de operatie wordt de pees gedurende de eerste periode beschermd met gips of een brace. Vervolgens wordt de stand van de enkel geleidelijk aangepast en de belasting verder opgebouwd.

Een operatie kan de kans op een nieuwe ruptuur verkleinen, maar brengt ook operatierisico’s met zich mee, zoals een wondinfectie of zenuwbeschadiging.

Zowel na een conservatieve als na een operatieve behandeling is een zorgvuldig opgebouwd revalidatietraject belangrijk voor het herstel van de functie en belastbaarheid van de achillespees.

Hoe verloopt de revalidatie na een achillespeesruptuur?

De revalidatie na een achillespeesruptuur bestaat uit verschillende fases. De snelheid waarmee de belasting wordt opgebouwd, is afhankelijk van de gekozen behandelvorm, het herstel van de pees en het nabehandelingsprotocol van de behandelend arts.

Fase 1: Bescherming en geleidelijk belasten

In de eerste weken staat het beschermen van de herstellende achillespees centraal. De enkel wordt ondersteund met gips of een brace en de belasting wordt opgebouwd binnen de voorgeschreven grenzen.

Afhankelijk van het behandelprotocol kan al in een vroeg stadium worden begonnen met gedeeltelijk of volledig belasten met ondersteuning van krukken en een brace.

De beweeglijkheid van de enkel wordt uitsluitend opgebouwd binnen de toegestane bewegingsuitslag. Vooral het te vroeg of te ver naar boven bewegen van de voet moet worden voorkomen, omdat hierdoor te veel rek op de herstellende achillespees kan ontstaan.

Fase 2: Herstel van beweeglijkheid en spierkracht

Naarmate het herstel vordert, wordt de ondersteuning geleidelijk afgebouwd en neemt de belasting van het aangedane been toe.

De revalidatie richt zich onder andere op het verbeteren van het looppatroon, het herstellen van de enkelmobiliteit en het opbouwen van de kracht van de kuitspieren.

Er kan worden begonnen met lichte, gecontroleerde kuitspieroefeningen, waarna de belasting geleidelijk wordt uitgebreid.

Het te vroeg uitvoeren van intensieve rekoefeningen of zware kuitspiertraining kan de herstellende achillespees overmatig belasten. De timing van deze oefeningen wordt daarom afgestemd op het herstelstadium en het geldende behandelprotocol.

Fase 3: Kracht en functionele belastbaarheid

In de volgende fase wordt de krachttraining verder uitgebreid. Daarbij ligt de nadruk op het herstellen van de kracht en het uithoudingsvermogen van de kuitspieren.

Voorbeelden van oefeningen zijn:

• Staande en zittende kuitspieroefeningen.
• Geleidelijke opbouw van tweebenige naar eenbenige calf raises.
• Oefeningen voor stabiliteit en balans.
• Functionele oefeningen gericht op lopen, traplopen en dagelijkse activiteiten.

De belasting wordt geleidelijk verhoogd op basis van de kwaliteit van de beweging, de krachtontwikkeling en de reactie van de achillespees.

Na een achillespeesruptuur kan langdurig sprake blijven van verminderde kuitspierkracht en spieromvang. Het volledig herstellen van deze eigenschappen kan aanzienlijk langer duren dan het hervatten van normale dagelijkse activiteiten.

Fase 4: Terugkeer naar hardlopen en sport

Wanneer voldoende kracht en belastbaarheid zijn hersteld, kan de revalidatie worden uitgebreid met hardlopen, springen en sportspecifieke oefeningen.

De opbouw is afhankelijk van de eisen die de betreffende sport stelt. Bij sporten met veel sprinten, springen en explosieve richtingsveranderingen is een uitgebreidere revalidatie nodig dan bij activiteiten met een lagere piekbelasting.

De revalidatie kan onder andere bestaan uit:

• Het verder opbouwen van maximale kuitspierkracht en spieruithoudingsvermogen.
• Het geleidelijk hervatten van hardlopen.
• Spring- en landingsoefeningen.
• Versnellen, afremmen en van richting veranderen.
• Sportspecifieke oefeningen en een geleidelijke terugkeer naar volledige sportbelasting.

De terugkeer naar sport wordt niet uitsluitend bepaald door de tijd sinds het letsel, maar ook door de herstelde kracht, de functionele belastbaarheid en de uitvoering van sportspecifieke bewegingen.

Hoe lang duurt het herstel van een achillespeesruptuur?

Het herstel na een achillespeesruptuur duurt doorgaans meerdere maanden. De totale hersteltijd is afhankelijk van de gekozen behandeling, het verloop van de peesgenezing, de fysieke belasting en het gewenste activiteitenniveau.

Veel mensen kunnen binnen drie tot zes maanden hun normale dagelijkse activiteiten grotendeels hervatten. De terugkeer naar intensieve sportbelasting duurt meestal langer.

Voor sporters kan het herstel zes tot twaalf maanden of langer duren. Niet iedereen bereikt binnen het eerste jaar opnieuw het oorspronkelijke sportniveau.

Ook wanneer dagelijkse activiteiten en sport weer mogelijk zijn, kunnen verschillen in kuitspierkracht, spieromvang en explosieve belastbaarheid nog langere tijd aanwezig blijven.

Wanneer kun je weer sporten na een achillespeesruptuur?

Bij de terugkeer naar sport wordt gekeken naar de herstelde functie van de achillespees en de belastbaarheid van het aangedane been.

Belangrijke onderdelen van de beoordeling zijn:

• De beweeglijkheid en functie van de enkel.
• De maximale kracht en het uithoudingsvermogen van de kuitspieren.
• Het vermogen om herhaaldelijk een eenbenige calf raise uit te voeren.
• De kwaliteit van het lopen, hardlopen, springen en landen.
• Het verschil in kracht en functionele prestaties tussen beide benen.
• De reactie van de achillespees op toenemende sportbelasting.

Bij terugkeer naar explosieve sporten worden daarnaast sportspecifieke bewegingen en de belastbaarheid tijdens sprinten, springen en richtingsveranderingen beoordeeld.

Een geleidelijke opbouw blijft belangrijk, omdat de functionele belastbaarheid van de achillespees nog langere tijd kan verbeteren nadat de dagelijkse activiteiten zijn hervat.